AfriForum, die organisasie wat reeds in die volksmond sinoniem geword het met die beskerming van Afrikaners, Afrikaanssprekendes en ander minderhede se regte, die bevordering van gemeenskapsveiligheid en gemeenskapsbou vier vandag sy 20ste bestaansjaar.
Die organisasie het, nadat dit amptelik op 26 Maart 2006 tot stand gekom het, binne die bestek van slegs twee dekades ongeëwenaarde groei ondervind en is opgebou vanaf ’n nuweling op die terrein van burgerregte tot die grootste organisasie van sy soort in die land met werksaamhede wat strek tot voordeel van almal in die land.
Teen Maart 2006 het die nuwe organisasie nog geen lede gehad nie en oor slegs drie personeellede beskik. AfriForum het sedertdien aangegroei tot die voorste rolspeler in die Suid-Afrikaanse burgerregtelandskap met nagenoeg 300 000 lede en 182 voltydse personeellede.
Luidens die mediaverklaring oor AfriForum se stigting wat op 26 Maart 2006 uitgereik is, is die organisasie deur die vakbond Solidariteit in die lewe geroep om “’n forum te bied vir die konstruktiewe aktivering van minderhede […] tot deelname aan die openbare debat en aksies”.
Kallie Kriel staan reeds sedert die ontstaan van AfriForum aan die stuur van dié organisasie. In sy 2006-aankondiging oor die stigting het hy aangevoer dat die vestiging van die burgerregteorganisasie genoodsaak is as teenvoeter vir die apatie wat in daardie stadium onder veral Afrikaners geheers het. Dié apatie het luidens Kriel negatiewe gevolge ingehou vir minderhede, demokratiese beginsels en die land as geheel. “Die negatiewe gevolge van onttrekking sluit in dat die regering vrye teuels kry om die Grondwet te koöpteer, selektief te interpreteer en nie ’n balans te handhaaf tussen die belange van die meerderheid en minderhede nie,” het Kriel destyds gesê.
In die afgelope 20 jaar het AfriForum reeds sukses behaal in sy strewe na die ommekeer van Afrikaner-apatie. Die organisasie se reuse-ledebasis, 165 aktiewe takke en 177 buurtwagte, nagenoeg 10 000 vrywilligers en reusesteun vir veldtogte teen die skending van burgerregte is ’n tasbare bewys van dié ontwaking wat onder veral Afrikaners aangeteken is sedert die organisasie se ontstaan.
“AfriForum se uiteenlopende suksesse in die vestiging van ’n beter hede én toekoms vir ons gesinne, gemeenskappe en nageslag hier aan die suidpunt van Afrika is tekenend van die praktiese haalbaarheid van AfriForum se toekomsbouplanne,” verduidelik Kriel. “Dié suksesse is geskoei op ’n ons-sal-self-benadering waarin ons met die genade, krag en leiding wat ons van Bo ontvang, self die toekoms bou wat ons vir ons kinders en gemeenskappe wil hê,” benadruk Kriel.
Ten opsigte van die toekoms, stel Kriel dit duidelik dat AfriForum, ongeag die mislukkende en korrupte regering se wanbestuur, gereed is om as gemeenskapsbouorganisasie sy “geheime wapen” selfs verder in te span. “Ons geheime wapen is dat elkeen van ons hande, verstand en ’n roeping ontvang het waarmee ons op elke lewensterrein beheer oor ons gemeenskappe se toekoms kan neem. Met dié ingesteldheid is AfriForum toegerus om die volgende 20 jaar met selfvertroue aan te pak en die verdere vestiging van selfstandige plaaslike gemeenskappe, as teenvoeter vir staatsverval, te vestig.”
AfriForum sal voortgaan om as waghond teen onreg en agteruitgang op te staan en te veg vir geregtigheid. Die organisasie sal egter ook meer van sy tyd, energie en hulpbronne daaraan toewy om doeltreffende gemeenskapsbouers te wees. Dit word reeds, volgens Kriel, in terme van die organisasie se gemeenskapsbouplan geïmplementeer en fokus op die versterking en uitbreiding van AfriForum se selfdoeninisiatiewe in plaaslike gemeenskappe; die gekoördineerde samewerking met ander gemeenskapsinstellings; en waar moontlik, die sluit van samewerkingsooreenkomste met die owerhede.
Kriel sluit af: “Ons sien uit na die volgende 20 jaar en die bou van ’n toekoms vir ons gesinne en nageslag waar ons vry, veilig en voorspoedig kan leef. Elkeen van ons het as gemeenskapsbouers ’n rol om te speel, hande vuil te maak en waarlik te bou. Jy kan dit deur AfriForum, jou kinders se skool, jou kerk of ander gemeenskapsinstellings doen. Ek nooi jou – kom bou saam!”
Dit is net meer as twee jaar sedert die inhuldiging van die vuurvreter Argentynse President, Javier Milei. In die aanloop tot die verkiesing in 2023 het hy ’n veldtog gevoer wat hom wêreldwyd bekend gemaak het – ten minste veel meer as enige van sy voorgangers.
Nieteenstaande sy ongekamde bos hare, charismatiese persoonlikheid en die ondubbelsinnige taal waarmee hy die stand van Argentinië beskryf het, is dit sy boodskap van destyds wat by gewone Argentyne aanklank gevind het.
Die boodskap was doodgewoon: die Argentynse ekonomie het “skokterapie” nodig om te herstel. “Daar is geen ander alternatief as skokterapie nie,” het Milei tydens sy inhuldigingstoespraak gesê. Anders as ander politieke leiers wat lugkastele van voorspoed en vooruitgang aan kiesers belowe, was Milei se boodskap gewees dat swaarkry die daeraad sou voorafgaan.
Milei se prioriteit was om inflasie nek om te draai, alle versperrings tot ekonomiese groei te verwyder, die ekonomie te stabiliseer en om beleggersvertroue in die Argentynse ekonomie te herstel.
Om dit te bereik was streng besuinigingsmaatreëls nodig, insluitend die halvering van staatsdepartemente, die opskorting van staatstoelae, die skrapping van oorbodige regulasies en enige reëls wat handel inperk, die privatisering van staatsondernemings, die devaluering van die peso-geldeenheid om dit meer in lyn met die werklike dollar-wisselkoers te bring, en nog meer.
Dit is die soort stappe wat tipiese linkse regerings nie kan neem nie. Die hoofrede is dat sulke ingrypende stappe die mislukking van ’n ideologie wat gewortel is in sentralisme en herverdeling impliseer. ’n Tweede verwante rede, is dat die sentrale regering onvermydelik mag sou moes afstaan.
’n Vorige artikel op Maroela Media bespreek die aanloop tot die 2023-verkiesing, sowel as die oorsake van die treurige stand van die ekonomie en politiek in Argentinië gedurende die 20ste eeu.
Wat sê die syfers?
In teenstelling met Argentinië se sukkelende tog belowende ekonomie – ’n land met buitengewoon ryk en unieke natuurlike hulpbronne – verteenwoordig Milei die skerpste breuk van die mislukte Peronistiese ekonomiese beleide van die afgelope agt dekades in Argentinië.
Sy beleidsverandering het onder meer die volgende teweeg gebring: die jaarlikse inflasiekoers het tot ongeveer 30% gedaal, vanaf ’n halstarrige 211%; die armoedesyfer (die maatstaaf wat oor die algemeen aangewend word om werkskepping en die lewenstandaard van die armste mense aan te dui) staan op 36%, af van 42%, met die Wêreldbank wat bereken dat dit tot so laag as 14,5% in 2026 kan daal; ’n begrotingsurplus is bereik, wat ’n begrotingstekort van 15% omgekeer het; ekonomiese groei het ongeveer 4,5% bereik, ’n styging vanaf 1,6% negatiewe groei; staatskuld wat skerp afneem; en Argentinië wat ’n handelstekort van ongeveer R115 miljard in 2023 na ’n handelsurplus van byna R312 miljard kon omskakel.
Hierdie syfers dien as sterk bewyse dat Milei se ingrypings vrugte afwerp. Dit beteken nie dat die pad na herstel seepglad verloop nie. Sy administrasie kry steeds teenkanting van die sosialistiese vakbonde, omdat hy die arbeidsmark hervorm en die werkloosheidskoers tussen 5% en 7% bly dobber, wat volgens Argentynse maatstawwe steeds hoog is.
Nogtans bly Milei se ingrypings merkwaardig en dit is vreemd dat daar nie groter belangstelling vanaf die wêreldmedia is om hieroor te berig nie. Die liberale Friedrich Naumann-stigting het in ’n onlangse artikel na Milei se gewildheid in Argentinië verwys. Milei geniet steun van meer as 49% Argentyne, teenoor die Duitse bondskanselier, Friedrich Merz, wat op 23% in Duitsland staan. In ’n tyd waarin baie hedendaagse Westerse leiers sukkel om ’n visie vir hul land te vertolk en om sin te maak van verskuiwings in wêreldmagte, doen Milei uitstekend op albei fronte. Hy stel ten doel dat hy Argentinië “groot wil maak” (“Make Argentina Great Again”), en hy staan nie terug om die regte (moeilike) besluite te neem nie, al is dit ongewild.
In ’n wêreld van stadige ekonomiese groei moet die ontwikkelinge in Argentinië verwelkom word.
Ontsluiting van innovasie en skeppende denke
Die vrugte van ’n oper en vryer ekonomie strek verder as gunstige ekonomiese syfers.
Totalitêre, sosialistiese en linksgesinde regerings soos Kuba, Venezuela (ten minste voor Januarie 2026), Noord-Korea en dies meer, onderdruk innovasie en kreatiwiteit wat nodig is vir ’n vrye samelewing en ’n groeiende ekonomie.
Die feitestudie van die Sowjet-Unie is sekerlik die beste voorbeeld van ’n staatsbestel wat gebaseer is op die oortuiging dat ’n sentrale staat ’n samelewing in sy geheel moet orden – of meer direk, dit moet herkonstrueer. Die diktator Josef Stalin het geglo dat ’n revolusie “van bo af” plaasvind, menend dat die staat die eindbepaler is van die ekonomie, die politiek en selfs hoe mense moet dink, glo en optree.
Die gevolge en lewensverlies wat met die Sowjet-Unie geassosieer word, is welbekend. Tog is die vertrekpunte van die beskouing van die rol van die staat ongelukkig vandag nog in talle lande teenwoordig.
Onderdrukkende regimes onderdruk vrye denke, kreatiwiteit en innovasie deur gesentraliseerde beheer en beperkte politieke vryheid. In sulke stelsels word nuwe idees versmoor, aangesien die regime poog om ideologiese en sosiale eenvormigheid af te dwing.
In teenstelling hiermee bevorder die verligting van onderdrukking en die oorskakeling na vryer stelsels met minder regeringsinmenging innovasie. Wanneer mense vry is om idees uit te ruil, eiendom te beskerm en risiko’s te aanvaar sonder vrees, word skeppende denke ontsluit.
’n Nuttige voorbeeld is Pole ná die val van Kommunisme in 1989. Onder die Sowjet-beheerde regime was alles gesentraliseer en idees is onderdruk. Ná die land sy vryheid verkry het en regeringsinmenging afgeneem het, het entrepreneuriese denke begin posvat. Nuwe ondernemings het vinnig uitgebrei en Pole het een van die vinnigste groeiende ekonomieë in Europa geword – hoofsaaklik omdat mense sonder volgehoue staatsdruk skeppend kon dink en innoveer.
In Argentinië onder Milei sien ons iets soortgelyks: Danksy minder regulasies, meer privatisering en ’n sterker fokus op vrye markte, word ruimte vir entrepreneurs en beleggings geskep. Al is daar steeds uitdagings (soos teenkanting van vakbonde), wys die vinnige ekonomiese herstel dat minder staatsbeheer idees en ekonomiese groei stimuleer – presies soos in Pole gebeur het.
Die Suid-Afrikaanse regering, daarenteen, glo nog dat die rol van die staat uitgebrei moet word om die samelewing te orden. Ten spyte van vrome woorde soos “gelykheid”, “inklusiwiteit” en “billikheid”, is die werklikheid dat hulle alle magshefbome wil gebruik om volle beheer oor die samelewing te probeer uitoefen.
Al is die ANC se steun aan die kwyn, is die staatsmasjinerie, wetgewing en staatsdepartemente nog vas in die verkeerde rigting gestel. Die totstandkoming van die RNE kon dalk daarin slaag om die gevaarliker linkse sameflansing van partye af te weer, maar daar is nog geen duik gemaak aan die skadelike regeringsbestel wat ekonomiese groei en vryhede van mense kelder nie.
Veral politieke partye binne die RNE moet kennis dra dat sagte beleidskuiwe en sekere verslappings nie voldoende sal wees om die skip om te draai nie.
Die les wat Suid-Afrika by Argentinië – en meer spesifiek by die leierskap van president Javier Milei – kan leer, is as dit kom by regeringsbeleide en die aanspreek van swak ekonomiese groei, Suid-Afrika ook ’n vorm van “skokterapie” nodig het.
… En Milei se roetekaart kan omtrent net so gevolg word.
Werner Human is die operasionele hoof van die Solidariteit Beweging
Suid-Afrika het 32 jaar gelede met wêreldwye applous ʼn demokrasie geword, waarna ʼn goue toekoms vir die land voorspel is. Drie dekades later is daar ʼn wye ontnugtering met die uitkomste van ANC aan bewind, en staar die land regeringsgedrewe staatsverval in die gesig. ʼn Paar syfers som die toestand op:
Na die goue groeijare van die Mandela- en Mbeki-administrasies, het die land sedert 2007 twee verlore dekades beleef, met ʼn gemiddeld van 1% groei per jaar.
Die rand het 77% van sy waarde sedert 1994 verloor.
Werkloosheid het vanaf 20% in 1994 na 32% verhoog, met jeugwerkloosheid van meer as 60%.
Sowat 50% van die bevolking is afhanklik van staatshulp.
Daar is wydverspreide munisipale verval, met net 16% van stadsrade wat skoon oudits kry.
Die strafregstelsel is in ʼn krisis, met net 8% van geweldsmisdade wat uiteindelik tot skuldigbevindings lei.
Wat het verkeerd geloop?
Die vraag is eerstens wat het verkeerd geloop, en tweedens hoe kan dit reggestel word?
Die eerste fout was dat die ANC se historiese rigtingwyser eerder die Russiese rewolusie as die Japanse restourasie was. Die ANC se beleid is vandag nog amptelik ʼn “Nasionaal demokratiese rewolusie”, wat polities handel dryf as radikale transformasie. Die mikpunt was ʼn “ontwikkelingstaat” breedweg geskoei op die Chinese model, wat deur ʼn ekonomie gedryf moes word wat uit instellings in staatsbesit bestaan. ʼn Beleid van “kaderontplooing” moes alle magsentrums onder ANC beheer bring. Die ontwikkelingstaat het misluk a.g.v. die verval van die meeste staatsmonopolieë oor elektrisiteit, spoorweë en hawens. Beheer deur kaders het hervoming prakties onmoontlik gemaak.
Tweedens was die ANC eerder ʼn gelykheidsbeweging as ʼn vryheidsbeweging. In plaas daarvan om armoede met ekonomiese groei aan te spreek, het die party herverdeling geprioritiseer en gelyke uitkomste nagestreef. Hierdie projek was meer daarop gerig om rykes armer te maak as om armes ryker te maak. Namate die ekonomie al hoe meer begin stagneer het, het die ANC al hoe meer teruggekeer na sy sosialistiese wortels deur al skerper herverdeling en al hoe meer staatsbeheer oor die ekonomie, water, minerale, grond, en onderwys. Hoewel die gereelde verkiesings nog vry en regverdig is, word vryheid in hierdie sentraliseringsproses al hoe meer ingeperk.
Derdens het die ANC ʼn staat wat geografies en demografies (12 amptelike tale) baie uiteenlopend is, as ʼn sentrale eenheidstaat instede van ʼn federasie probeer regeer. Die ANC is sterk gekant teen federalisme omrede hulle mag sterker wil sentraliseer in plaas van versprei. Die uiteinde hiervan is ʼn land wat in vyf gebiede verdeel kan word: gebiede soos die opposisie beheerde Wes-Kaap wat goed regeer word; dié wat swak regeer word (ANC-beheerd); gebiede soos sekere middestede wat onregeerbaar is; gebiede wat glad nie regeer word nie (diep platttelands); en areas wat hulself regeer, soos privaat dorpe. Die land het dus nie net ʼn regeringsprobleem nie, maar ʼn bedelingsvraagstuk.
Die vierde fout was om Afrikaners uit te sluit en te vervreem. Terwyl die Gealieerdes net vier jaar na die Tweede Wêreldoorlog die Duitsers vanaf vyande na vennote in die heropbou van Europa behandel het, regeer die ANC 32 jaar na apartheid nog steeds teen Afrikaners. Hulle lewens word gereguleer met rassebepalings (onder die vaandel van regstelling) en deur grondwetlike bepalings oor skole en universiteite te verbreek. SA se grootste uitvoerproduk is hoëvlakvaardighede, werkskeppers en belastingbetalers. Afrikaners se belewing dat hulle vryheid al hoe meer bedreig word, word deur die ANC gerieflik as ʼn “terugverlang na apartheid” afgemaak.
Die vyfde fout is om Suid-Afrika se buitelandse beleid op grond van ideolo hgiese- en historiese gronde in plaas van nasionale belang te baseer. Die ANC-regering se toetrede tot Brics in 2010 was die voorloper van ʼn naderbeweeg aan lande soos China, Iran, Rusland en Kuba, en die verswakking in verhoudings met die VSA, Israel en ander Westerse moondhede.
Sosialisme
Terugskouend gesien, was die skeptiese stemme oor Suid-Afrika se toekoms uitgedoof deur die wêreldwye vreugde oor die 1994 “wonderwerk”. Francis Fukuyama van Stanford het byvoorbeeld gewaarsku dat: “South Africa’s constitutional democracy is a sort of foreign body that’s sitting on top of a society that’s not modernised in other respects.” Die spanning spruit onder meer daaruit dat die land ʼn sosiaal konserwatiewe bevolking, ʼn liberale Grondwet en ʼn linkse regering het. Hoewel die ANC ʼn “regering van nasionale eenheid” in 2024 gevorm het wat lede van die opposisie insluit, bepaal die ANC in praktyk steeds die nasionale beleid.
Fukuyama het reeds in 1993 teen sosialisme gewaarsku:
“The main obstacle to black social modernization in the future may well be the belief in socialism on the part of the ANC and its communist allies. Socialism has always presented itself as a higher and more progressive form of social organization than capitalism. But in the contemporary world, socialism has been revealed to be an obstacle to social and economic modernization – the hallmark of a certain kind of backwardness that needs to be overcome, just like illiteracy and superstition. The countries of Eastern Europe are now moving rapidly backward into the future, undoing the legacy of forty years of dictatorship and socialist planning. Let us hope that South Africa, as it makes the necessary transition to democracy, does not move forward into the past.”
Hervormings
Daar is nog hoop vir Suid-Afrika. Al kan die klein veranderings wat te min te laat is nog nie as grondige hervormings beskou word nie, is daar groen spruite sigbaar. Daar sal egter omvattende hervormings moet kom om die land blywend suksesvol te maak. Dit sluit onder meer in:
die bevryding van die ekonomie deur die staat se rol in die samelewing te verklein en onomwonde die privaat sektor in plaas van die staat as die enjin van die ekonomie te aanvaar – ʼn groeiende ekonomie bly die beste verskaffer van werk en is die beste gelykmaker, en die vinnigste manier om armoede te verklein;
die verandering in strategie van die regering vanaf ʼn ontwikkelingstaat na ʼn ontwikkelingsamelewing, met ʼn klem op die ontwikkeling van die land se mense;
die vervanging van sentralisme met federalisme deur die ANC – ʼn voorwaarde vir werklike demokrasie, vryheid en doeltreffende regering;
die vestiging van beter verhoudinge met die VSA deur buitelandse beleid wat in nasionale belang is, en wat minstens onverbonde is; en
die behandeling van Afrikaners as vennote deur die ANC om die land te herbou, asook die sluit van ʼn kultuurakkoord wat Afrikaners se grondwetlike regte respekteer.
Geskryf deur Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit Beweging.
“Ons noem dit ‘regstellende aksie’, want die term regverdig homself sodat wit mense dit maklik aanvaar en vrywillig op hulself toepas”. Dit was die antwoord wat ʼn bekende Cosatuen SAKP-leier aan my gegee het toe ek vir hom gevra het hoekom gebruik hy Afrikaans as hy oor rassewette praat.
Dis presies hoekom ek nie die term “regstellende aksie” gebruik nie. Dit het ʼn propagandaterm geword wat glad nie oor regstelling gaan nie. Dit het verhard in ʼn omvattende rassebedeling wat op ʼn drakoniese wyse inbreuk op wit mense en ander minderhede se lewens maak. Veel meer “rastelling” as regstelling.
Dit beteken natuurlik nie wit mense wil nie hê dat swart mense vooruitgaan in die lewe nie. ANC politici wat die leuen verkondig dat iemand wat teen rassewette is terselfdertyd teen swart mense is, misbruik net rassepolitiek om steun vir hulle kwynende party te probeer terugwen.
Dis belangrik dat die ekonomie groei en dat almal in die land meer geleenthede kry sodat armoede opgelos kan word en swart mense ook ʼn voorspoedige toekoms kan hê.
Kwaadwillige politici beweer dat wit mense onregverdig kla, selfsugtig op hul eie probleme fokus en min bereidwilligheid toon om die land se werklike krisisse te help oplos. Hulle verswyg natuurlik dat hulself wit mense uitsluit van geleenthede om die krisisse wat dieselfde politici geskep het op te los. Die bitter ervaring het geleer dat hulle eerder ʼn hele dorp sonder water sal los, eerder as om met die Afrikaners daar saam te werk om die dienste te herstel.
Armoede of ongelykheid?
Die eerste groot fout van die ANC ná 1994, was om wetgewing in te stel gerig op die herverdeling van bestaande poste en welvaart, in plaas daarvan om armoede aan te pak deur nuwe poste en welvaart te skep. Ongelykheid is vir Sosialiste altyd die grootste probleem, en nie armoede nie. Hulle wil eerder die “rykes” armer maak as die armes ryker. Daarom verstaan hulle nie dat ekonomiese groei die vinnigste gelykmaker én die beste oplossing vir armoede is nie.
Soos die Amerikaanse ekonoom Thomas Sowell dit stel: “What do the poor most need? They need to stop being poor. And how can that be done on a mass scale, except by an economy that creates vastly more wealth? Yet the political left has long had a remarkable lack of interest in how wealth is created. As far as they are concerned, wealth exists somehow, and the only interesting question is how to redistribute it.”
Rassewette
Maar kom ons keer terug na die vraag wat aan die begin gestel is. Waarom is Solidariteit en so baie wit mense negatief oor die land se rassewette, wat volgens politici op regstelling gerig is? Die kort antwoord is dat die uitkomste ná drie dekades gewys het dat die Suid-Afrikaanse model van regstellende aksie niks regstel nie, en teenproduktief en skadelik vir die land en al sy mense is.
Niemand is gekant teen die regstelling van wat verkeerd is nie en daar is ook nie weerstand teen gelykheid of maatreëls wat daarop gemik is om groter gelykheid te bewerkstellig nie. Die probleem ontstaan dus nie met werklike regstelling, gelyke geleenthede of die groter verteenwoordiging van swart mense in sekere posvlakke nie.
Die uitdaging vir Suid-Afrika was om ʼn model wat ontwikkel is om minderhede te beskerm, doeltreffend te gebruik om meerderhede te bevorder. Daar het egter ʼn groeiende gaping ontstaan tussen die mooi grondwetlike teorie en die harde praktyk.
Wat meer as drie dekades gelede as ʼn regstellende maatreël begin het, het uitgeloop op ʼn omvattende rassebedeling wat onversoenbaar is met ʼn grondwetlike demokrasie, ʼn werkende staat en ʼn groeiende ekonomie wat vir al sy mense kan sorg. Wat die Grondwet toelaat, het in die praktyk verhard tot ʼn permanente staatsideologie van “radikale transformasie” wat deur die regering én howe onderskryf word. Boonop voldoen hierdie maatreëls nie meer aan internasionale regsvereistes vir tydelikheid, eweredigheid en toepaslikheid nie.
Daar is minstens 20 redes hoekom “regstelling” verkeerd is. Dit kan as volg opgesom word:
Rassewette is in werklikheid ongrondwetlik, aangesien artikel 1 van die Grondwet bepaal (of beweer?) dat Suid-Afrika ʼn nierassige staat is.
Die wette voldoen nie aan die internasionale reg nie, wat vereis dat regstellingsmaatreëls tydelik, proporsioneel en genuanseerd moet wees. Internasionale standaarde plaas groter klem op opleiding en mense se sosio-ekonomiese status as op ras. Daarom het die Internasionale Arbeidsorganisasie (IAO) Solidariteit se formele klagte aangehoor en ʼn bemiddelingsproses tussen Solidariteit en die regering gefasiliteer wat in 2024 op ʼn ooreenkoms uitgeloop het. Dié ooreenkoms is deur ʼn hofbevel bekragtig en in die Staatskoerant gepubliseer, net om minder as ʼn jaar later weer deur die regering verbreek te word met nuwe rasseregulasies. Solidariteit se hofsaak hierteen kom eersdaags voor.
Dit is onwerkbaar, aangesien die getalleverhoudinge in die land dit onmoontlik maak dat wette wat teen sowat 7% van die bevolking ingestel word, die ander 93% sal bevoordeel. Daar is ʼn wesenlike verskil tussen ʼn stelsel wat minderhede in ʼn groeiende ekonomie beskerm en een wat poog om meerderhede in ʼn krimpende arbeidsmark op te hef.
Dit is ʼn onreg teen jong wit mense onder 18 jaar, wat slegs 4,6% van die bevolking uitmaak. Hulle word blameer vir gebeure wat voor hul geboorte plaasgevind het, terwyl die ANC nie verantwoordelikheid neem vir dit wat hulle nóú aanvang nie. Dit skep ook valse verwagtinge by die bykans 96% jong swart mense dat die maatreëls teen die 4,6% jong wit mense hulle sal bevoordeel.
Dit is onbillik, omdat die nuwe bedeling juis veronderstel was om op ʼn hoër morele grondslag te rus as die kru rassemaatreëls van apartheid.
Dit benadeel wit mense, sonder om swart mense werklik te bevoordeel. Indien alle wit mense dadelik uit die werksmag verwyder sou word, sou swart werkloosheid met slegs 2,6 persentasiepunte daal. The Economist het reeds in 2021 bereken dat 50% van wit mense oor die afgelope drie dekades sowat 50% verarm het. Die primêre probleem vir wit mense is nie werkloosheid nie, maar onderindiensneming (om in poste onder hul kwalifikasies aangestel te word) weens die rassewette.
Dit is ekonomies skadelik vir die land, soos die Wêreldbank en talle ander instellings al uitgewys het. Dit speel ʼn bepalende rol in die land se jarelange ekonomiese stagnasie. SEB voldoening kos die land elke jaar tussen 2% en 4% van die BBP, oftewel tussen R145 miljard en R290 miljard.
Dit dra aansienlik by tot die verswakking en verval van talle staatsinstellings, omdat die klem by aanstellings meer op ras as op meriete val. Sodoende benadeel dit die armes deur swak en ongesonde dienste.
Dit lei daartoe dat die mees gekwalifiseerde persoon nie die werk kry nie, aangesien aanstellings deur uitsetgebaseerde teikens eerder as insetgebaseerde beginsels gedryf word.
Die strewe na gelyke uitkomste lei tot beperkings op die vryhede van mense en maatskappye.
Dit het onbedoelde gevolge, soos dat dit die stelsel van tenderpreneurskap moontlik maak en ʼn gevoel van geregtigheid (entitlement) bevorder.
Dit werk in die naam van die bevordering van diversiteit, eerder eenvormigheid in die hand, omdat dit vereis dat alle posvlakke die demografie moet weerspieël.
Dit dryf talle werkskeppers, hoëvlak-vaardighede en hoë netto-belastingbetalers landuit. Dit het al soveel families uitmekaar geskeur, met gesinne wat op verskillende kontinente bly en kinders wat sonder hul ouers of grootouers moet grootword.
Dit is onnodig, omdat ʼn merietegebaseerde stelsel, gegewe die bevolkingsamestelling, steeds daartoe sal lei dat verreweg die meeste aanstellings swart mense sal wees.
Dit lei tot demografiese oorheersing van minderhede vanweë die afdwinging van die bevolkingsamestelling op alle instellings. In ʼn land met Suid-Afrika se uiteenlopende geografiese en demografiese werklikhede, kan elke instelling nie ten volle verteenwoordigend wees nie. Daarom moet die strewe veel eerder wees dat instellings gesamentlik oorhoofs verteenwoordigend van die bevolking moet wees. Beleide soos kaderontplooiing en “African hegemony” is meer daarop gemik om oorheersing te bewerkstellig as op ware regstelling.
Dit moedig ʼn “demografiese demokrasie” aan, omdat die ANC probeer om kiesers se lojaliteit te verseker deur die klem op ras en rassebevoordeling te plaas.
Die feit dat regstellende aksie in die werkplek en SEB vir ondernemings geld, veroorsaak dat minderhede se lewens en lewenskanse op alle gebiede deur ras gereguleer word.
Die wetgewing dwarsboom die uitoefening van ander grondwetlike regte, soos artikel 22, wat vryheid van keuse van beroep en professie “waarborg”.
Die Suid-Afrikaanse model van regstellende aksie is ʼn voorbeeld van die onbedoelde gevolge wat ontstaan wanneer ʼn stelsel sy eie loop geneem het, verhard het in ʼn staatsideologie, en veel verder gegaan het as die regstelling van ongeregtighede.
Die doeltreffendste maatreëls om regstelling en inklusiewe ontwikkeling te bevorder bly ekonomiese groei. Dit moet ondersteun word deur insetgedrewe programme soos opleiding, eerder as uitsetgedrewe teikens wat tot ʼn omvattende kwotastelsel verhard het. So ʼn insetgedrewe benadering bied die vinnigste en natuurlikste manier om rasseverteenwoordiging te verseker, sonder die onbekostigbare onbedoelde gevolge van die huidige stelsel.
Suid-Afrika het volgens verskeie bronne die hoogste werkloosheidskoers ter wêreld. Daarom is dit dringend noodsaaklik om ekonomiese groei te stimuleer, meer werk te skep en ongelykhede te verminder. Tog dui die uitkomste ná drie dekades daarop dat die huidige model nie meer werk nie en dat dit nodig is om terug te keer na die tekenbord, eerder as om ʼn onwerkbare en onregverdigbare stelsel te probeer verdedig. Ware regstelling is soos ʼn skild wat mense help, nie ʼn swaard wat ander benadeel of oorheers nie.
Geskryf deur Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit Beweging.
Ekonomiese groei het die afgelope drie dekades miljoene mense uit armoede help ontsnap. The Economist het selfs al die moontlikheid van die “einde van armoede” voorsien.
Die geskiedenis wys onomwonde dat daar net een manier is om armoede op te los en dit is ekonomiese groei. Die Nobelprys-wenner, Milton Friedman, het dit treffend gestel: “Daar is geen ander manier om die lot van gewone mense te verbeter wat by die produktiewe aktiwiteite kan kers vashou wat deur ’n vryeondernemingstelsel ontketen word nie.”
Geen sosialistiese regering se sogenaamde “pro-armoede” beleidsrigtings kon histories meer mense uit armoede lig as ’n groeiende vryemarkekonomie nie.
Sosialiste glo dat armoede altyd deur iemand anders veroorsaak word en deur iemand anders – die staat en die “rykes – opgelos moet word. Hulle vra nie: “Wat het ons verkeerd gedoen en wat moet ons nou reg doen nie?” Hulle vra: “Wie het dit aan ons gedoen en wat moet ons nou aan hulle doen?
Daarteenoor sê die Afro-Amerikaanse denker, Thomas Sowell: “Geen verduideliking vir armoede is nodig nie. Die mensdom het in armoede begin en duisende jare lank in armoede gebly. Wat ’n mens dus regtig moet weet, is wat dit is wat sommige lande en sommige groepe in lande in staat stel om voorspoedig te wees.”
Voorspoed en armoede
Die fokus moet dus meer op die oorsake van voorspoed as op die oorsake van armoede wees.
Sowell se standpunt is tereg dat “wat die armes die nodigste het, is om nie méér arm te wees nie”. “En hoe kan dit op groot skaal bewerkstellig word, anders as deur ’n ekonomie wat beduidend meer welvaart skep? Tog toon politieke linkses al lank ’n merkwaardige gebrek aan belangstelling in hoe welvaart geskep word. Wat hulle betref, bestaan welvaart op die een of ander manier en die enigste vraag is hoe om dit te herverdeel.”
Die ANC het al talle ekonomiese planne aangekondig, maar die uitkoms was bloot nog meer armoede en hoër werkloosheid. Die rede is dat politici en die staat nie welvaart kan skep nie en nie weet hoe om dit te doen nie. Volhoubare ekonomiese groei verg ’n omvattende en wel funksionerende ekostelsel, waarin alle komponente soos ’n magdom ratte in ’n masjien moet saamwerk om ’n ekonomie so vinnig te laat groei dat armoede prakties verdwyn.
Ekonomiese groeimodel
Die doel van enige ekonomie is om die per capita-inkomste van die burgery te verhoog sodat almal se lewenstandaard verbeter. Die ekonomie bestaan dus vir die mens en nie die mens vir die ekonomie nie. Die verhoging van almal se inkomste is egter net moontlik as elkeen se gemiddelde produksie hoër as hul verbruik is.
Daar is minstens 10 voorwaardes vir ekonomiese groei wat moet deel vorm van ’n ekonomiese ekostelsel en waarvan die meeste nie regstreeks ekonomies van aard is nie.
Die eerste voorwaarde is goeie regering. In ’n land soos Suid-Afrika bepaal die politiek die ekonomie en nie andersom soos in ontwikkelde state nie. So ’n regering moet betroubare munisipale dienste lewer wat as platforms vir ekonomiese groei kan dien. Verder moet die politieke leiers beleidsekerheid vestig, wat beleggersvertroue skep en die burgery se kulturele en persoonlike vryhede beskerm en respekteer. ’n Swak regering verarm die burgery terwyl die heersers in weelde leef.
Die tweede vereiste is behoorlike infrastruktuur soos elektrisiteit, water, paaie, hawens, lughawens en goeie optiese veselnetwerke.
Veiligheid is die derde vereiste en is onontbeerlik vir groeiende voorspoed. Op sy beurt is voorspoed net so belangrik vir veiligheid.
Vierdens volg die regsorde omdat enige ekonomie afhanklik is van ’n ordelike en wetsgehoorsame samelewing wat respek vir die oppergesag van die reg en eiendomsreg het. Die strafregstelsel moet soos ’n goed geoliede masjien werk, anders ly die reg van onskuldige mense én hul ekonomiese voorspoed daaronder.
Die vyfde vereiste vir ekonomiese groei behels die hele pyplyn van gehalteonderwys en -opleiding, vanaf kleuterskool tot by universiteit. Dit sluit skole, beroepsopleiding én voortgesette opleiding vir volwassenes in. Daar is ’n regstreekse verband tussen mense se vlak van opleiding en hul inkomste. Daarom is dit nodig om almal die kans te gee om hul volle vermoë te verwesentlik. Opleiding bly dié belegging met die hoogste opbrengs, het Friedman aangevoer.
Arbeid is die sesde vereiste. Die welstand van ’n land hang af van die welstand van sy werksmag. Om voorspoedig te funksioneer benodig ’n land ’n hoogs opgeleide, produktiewe en goed betaalde werksmag. Dit gee die land ’n mededingende ekonomiese voordeel en moedig sakelui aan om nog meer in die land te belê.
Vrye mark bied groter koek
“Wanneer die regering hoër lone aan sy werknemers betaal, is daardie hoër lone ten koste van die belastingbetaler. Maar wanneer werkers hoër lone deur die vrye mark ontvang, wanneer hulle verhogings ontvang omdat maatskappye met mekaar om die beste werkers meeding, omdat werkers met mekaar vir die beste werksgeleenthede meeding, geskied daardie hoër lone nie ten koste van iemand anders nie. Dit kan slegs voortspruit uit hoër produktiwiteit, groter kapitaalbelegging en vaardighede wat wyer versprei is. Die hele koek is groter – daar is meer vir die werker, die belegger, die verbruiker en selfs die belastinggaarder.” – Milton Friedman, Nobelprys-wenner
Geen ekonomie kan sonder kapitaal groei nie omdat kapitaal die brandstof is wat ’n land se ekonomiese enjin aandryf. Daarom is kapitaalinstellings soos banke, beleggingsfondse en ander finansiële instellings die sewende vereiste wat benodig word. Hulle verskaf nie net kapitaal nie, maar lewer ook ’n opbrengs vir beleggers soos lede van pensioenfondse. Terselfdertyd help dit
om die ekonomie te finansier en om mense se lewenstandaard te verhoog en hul welvaart te bou.
Die agtste vereiste is dat die belangrikste noodsaaklike dienste beskikbaar moet wees omdat mense nie daarsonder kan lewe nie. Dit behels onder meer goeie en bekostigbare mediese geriewe, bejaardesorg, maatskaplike ondersteuning en gemeenskapsontwikkeling. Sonder hierdie dienste word lewensgehalte negatief geraak.
Die negende vereiste gaan oor die ekonomie self. Die bestanddele van ’n suksesvolle ekonomie is goeie beleid, min regeringsinmenging, ’n kultuur van ondernemerskap, gesonde mededinging, lae inflasie, waarde vir belasting, hoë vlakke van besparing en belegging, sekerheid by die produsent dat die vrug van sy arbeid nie afgevat kan word nie en die volhoubare benutting van hulpbronne.
Die tiende en laaste vereiste is kultuur. Die ekonomiese historikus van die Harvard-Universiteit, David Landes, sê in sy The Wealth and Poverty of Nations, wat oor vyf eeue se ekonomiese geskiedenis van die wêreld handel, dat kultuur die belangrikste rede is vir die verskil in welvaart of armoede in lande en gemeenskappe. Politiek en ekonomie is stroomaf van kultuur. Daarom
moet ’n ekonomiese kultuur gekweek word waar die bevolking verstaan hoe ’n vrye ekonomie werk en wat dit vereis.
Welvaartstelsel
Die toekomskundige Alvin Toffler het in sy boek, Revolutionary Wealth, gesê: “Geen welvaartstelsel bestaan in afsondering nie. ’n Welvaartstelsel is net een kragtige komponent van ’n nog groter makrostelsel, waarvan die ander dele – maatskaplik, kultureel, godsdienstig en polities – in voortdurende terugvoering daarmee en met mekaar verkeer. Saam vorm hulle ’n beskawing of lewenswyse wat min of meer met die welvaartstelsel versoenbaar is.”
’n Land se politieke ideale moet ondersteun word deur ’n ekonomiese ondernemingsgees om suksesvol te kan wees. Hierdie soort ekonomiese leierskap is treffend verwoord deur die Oostenrykse ekonoom, Joseph Schumpeter, wat die rol van entrepreneurs beklemtoon het.
“Die entrepreneuriese soort leierskap het niks van die glans wat ander soorte leierskap kenmerk nie. Dit bestaan daaruit om ’n baie spesiale taak te onderneem wat slegs in weinige gevalle tot die verbeelding van die publiek spreek. Dit lewer ’n diens waarvoor volle waardering gespesialiseerde kennis van die saak verg,” sê hy.
“Dit word nie sommer so maklik verstaan deur die breë publiek soos ’n politikus se geslaagde toespraak of ’n generaal se oorwinning op die slagveld nie.”
Dit is goed en nodig dat ’n volk en ’n land sy politieke, militêre en kulturele leiers vier. Dit is net so nodig om terselfdertyd erkenning te gee aan sy ekonomiese ekostelsel, kan Suid-Afrika se ekonomie vinnig groei om ’n behoorlike lewe aan sy mense te verseker. Die regering het nie meer verskonings nie: Die geskiedenis se resepte van sukses én mislukking is daar vir almal om uit te leer.
Geskryf deur Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit Beweging.
Gedurende die piektyd van die covid-19- pandemie het iemand iewers in die regering die belaglike idee gekry om die uitdeel van alle kos te sentraliseer. Dit het Solidariteit Helpende Hand geen keuse gelaat nie as om die regering noodgedwonge daaroor voor die hof te daag.
Die teorie en praktyk van die sentralisering van die uitdeel van álle kos, is ondenkbaar belaglik, en die hof het uiteraard in die guns van Helpende Hand beslis. Kerke en organisasies kan nie verplig word om hulpverlening te sentraliseer nie. Die impak daarvan as dit sou slaag, is ondenkbaar.
Dit is aan niemand onbekend nie dat hoe meer mag jy verloor, hoe meer wil jy mag sentraliseer. Hoe meer jy sentraliseer, hoe minder gebeur in praktyk. Juis daarom het Helpende Hand lankal begin met die desentralisering van ons werksaamhede na 14 streke en 230 takke. Die antwoord op baie kwessies, is eenvoudig: Gebruik die krag en vermoë van ʼn gedesentraliseerde gemeenskap.
Musa Xulu se bedanking
Bostaande lang inleiding is nodig om die belangrikheid te skets van die professor eerwaarde Musa Xulu se bedanking as voorsitter van die artikel 22-komitee op 15 Januarie vanjaar. By baie mense sal sy bedanking gewoon net verbygaan, maar ons mag dit nie ignoreer nie.
Vergeet wat agter die skerms gebeur en vergeet van interne politiek. Die rede wat Xulu vir sy bedanking aanvoer, is in wese ʼn beginselsaak. Dit maak op ʼn baie interessante wyse indirek van hom ʼn fluitjieblaser oor ʼn kwessie waaroor die kerk moet waak.
As daar een beginsel is wat die kerk nooit mag prysgee nie, is dit haar reg op onafhanklikheid, vryheid van assosiasie en om oor eie sake in eie vergadering te besluit.
Wat het gebeur?
Professor eerwaarde Musa Xulu is in April 2025 aangestel as voorsitter van die artikel 22- komitee van die kommissie vir die bevordering en beskerming van gemeenskappe se kultuur, godsdiens- en taalregte (CRL-kommissie). Die CRL-kommissie is ʼn artikel 9-instelling en moet dus slegs aan die nasionale vergadering verslag doen. Die nasionale vergadering is om die beurt weer verplig om die uitkomste van die kommissie se ondersoek sterk te oorweeg, net soos in die geval van die openbare beskermer.
Een van die kernredes vir prof. Xulu se bedanking is hoe die komitee se werksaamhede in die praktyk uitgespeel het. Hy voer aan dat verskeie vergaderings gehou is, wat hy as voorsitter nooit ten volle self kon lei nie. Hy beweer verder dat hy wel agendas vir die vergaderings opgestel het, maar dat dit nooit gebruik is nie.
Luidens Xulu se aanstellingsbrief sou die CRL slegs administratiewe bystand lewer tot die komitee, maar in praktyk het dit nooit so gebeur nie en was daar intense inmenging van die CRL se topbestuur. Xulu voer aan dat die voorsitter van die CRL, me. Thoko Mkwanazi-Xaluva, by elke geleentheid die vergaderings oorgeneem het, daarom kon hy nooit sy pligte as voorsitter uitvoer nie en is die komitee se praktiese werk nooit gedoen nie. Die verwysingsraamwerk waarbinne die komitee moes werk, het onder meer ʼn ondersoek na die stand van sake in kerke vereis asook om moontlike misbruike in kerke te ondersoek. Hierdie doel het in ʼn oogwink verander.
ʼn Veranderende verwysingsraamwerk
Tydens ʼn openbare geleentheid op 2 Oktober verlede jaar is ʼn totaal nuwe verwysingsraamwerk minute voor Xulu se spreekbeurt aan hom oorhandig. Dit was ʼn radikale ommekeer van die vorige verwysingsraamwerk. Dit het, onder meer, bepaal dat ʼn etiese kode en wetgewende raamwerk ontwikkel moet word om (alle) kerke te reguleer. (Wat ʼn angswekkende gedagte is dit nie!)
In 2015 is reeds beweer dat die staat kerke wil reguleer. Vir 11 jaar is die idee in stilte uitgebou – tot Xulu se bedanking dit weer direk op die tafel geplaas het.
As rede vir sy bedanking voer Xulu verder aan dat hy in ʼn toksiese omgewing moes werk en, let wel, dat hy homself nie kan vereenselwig met die staatse wetlike regulering van kerke nie. Hy merk op dat daar genoegsame wetgewing in plek is om uitdagings te hanteer, insluitend die strafproseswet, maatskappyewet en die Grondwet.
As voorbeeld van die toksiese omgewing verwys hy na Thoko Mkwanazi-Xaluva se rassistiese en lasterlike opmerkings. Sy het onder meer na Michael Swain, die uitvoerende direkteur van Freedom of Religion South Africa (FOR SA), verwys as “die wit man van Engeland wat in 1983 Suid-Afrika toe gekom het om apartheid te kom geniet”. Sy het verder gemeld dat sy klagtes van crimen injuria teen Swain gelê het, dat sy druk plaas dat hy voor Kersfees in hegtenis geneem moet word, en dat sy hoop hy word vyf jaar tronkstraf opgelê. Xulu beskryf die konteks en die opmerkings as van die ergste rassisme wat hy nog beleef het.
Waarna moet ons oplet?
Xulu sê ondubbelsinnig dat daar ʼn duidelike aanslag op Christenskap en Christen-kerke is. Dit is die enigste geloof wat onderhewig is aan so ʼn ondersoek. Hy is verder van mening dat die CRL die Pinkster- en Evangelistiese kerke nog duideliker teiken as ander Christen-kerke.
Die CRL moet slegs aan sy eie statute, die Grondwet en wetgewing gehoor gee. Máár hulle ontvang staatsbefondsing en moet jaarliks aan die nasionale vergadering verslag doen asook kwartaalliks aan die portefeuljekomitee vir samewerkende regering en tradisionele sake. Die 12 kommissarisse wat in die CRL dien, word deur president Cyril Ramaphosa aangestel.
Wat moet ons hieruit leer?
Xulu se bedanking bring ʼn belangrike saak na vore: die geweldige gevaar van die sentralisering van mag. Dit is ʼn waarskuwing aan kerke om te waak teen regulering deur die staat.
Hoekom is die Christelike geloof die enigste godsdiens wat op so ʼn wyse gereguleer moet word? Wat verwag die staat van hierdie artikel 22-komitee as ʼn artikel 9-instelling? Hoe gaan die kerk haarself beskerm teen regulering en inmenging van die staat? Gaan ons naïef genoeg wees om te glo die staat wil nie kerkmag sentraliseer nie?
Hoede af vir Xulu wat met sy bedanking ʼn wesenlike kwessie bevestig. Die vryheid van kerke en die Christendom kan nog minder as die uitdeel van toebroodjies en kospakkies deur die staat gesentraliseer word.
Solidariteit Helpende Hand se 230 takke werk deurlopend saam met honderde kerke in gemeenskappe, daarom hou ons jaarliks ʼn kerkekongres.
Geskryf deur Hannes Noëth, uitvoerende hoof van Solidariteit Helpende Hand.
Die winde van verandering waai weer stormsterk in die Weste. Die vroeëre post-Wêreldoorlog “vertikale” verdelingslyne tussen sentrum-regs en sentrum-links, maak plek vir ʼn groter politieke grondverskuiwing tussen pro-Westerse nasionaliste en anti-Westerse globaliste.
Hierdie swaai na regs kan oor die hele Weste gesien en gehoor word.
Waar regse partye soms misluk, wen die regse politiek steeds omdat die ou konserwatiewe en selfs linkse partye die regse beleid moet oorvat om te oorleef. Meer lande kan dalk, soos Brittanje, hul onafhanklikheid “terugvat”. Hierdie regse of nasionalistiese partye is nie rassistiese of aggressiewe nasionalistiese partye wat hulle bure wil aanval of ander kulture verag of minderwaardig ag nie. Dis positiewe pro-Westerse groepe, al noem die massamedia hulle “verregs” en beledig hulle met skeldname.
Die Russies Amerikaanse denker Ayn Rand beskryf hierdie nasionalisme as volg: “But nationalism properly understood – as a man’s devotion to his country because of an approval of its basic premises, principles, and social system, as well as its culture – is the common bond among men of that nation. It is a commonly understood culture, and an affection for it, that permits a society of men to live together peacefully. But a country and its system must earn this approval. It must be worthy of that kind of devotion.”
Nasionalisme vs. globalisme
Dit is interessant dat hierdie twee kampe se groot kampvegters wat teenoor mekaar staan albei Israeli’s is, naamlik die konserwatiewe Yoram Hazony teenoor die linkse Yuval Harari.
Hazony verwoord die nasionaliste se kant van die saak teen globale imperialisme in sy The Virtue of Nationalism soos volg:
“Nasionalisme is nie een of ander onpeilbare politieke siekte wat lande met bose bedoelings oorneem nie. Dit is ʼn beginselvaste standpunt wat meen dat die wêreld die beste regeer word wanneer nasies in staat is om hul eie onafhanklike koers te bepaal, hul eie tradisies te volg en hul eie belange sonder inmenging kan nastreef. Dit staan teenoor imperialisme, wat daarna streef om vrede en voorspoed na die wêreld te bring deur die mensdom onder ʼn enkele politieke regime te verenig.”
Daarteenoor stel Yuval Harari sy ideaal van een globale wêreldregering soos volg:
“Al hoe meer mense glo dat die ganse mensdom, eerder as die lede van ʼn bepaalde nasionaliteit, die regmatige bron van politieke gesag is. Hulle voel dat die beskerming van die ganse menslike spesie die rigtinggewende lig in die politiek behoort te wees. Hiervolgens is die bestaan van by die 200 onafhanklike state ʼn hindernis eerder as ʼn hulp. Aangesien Swede, Indonesiërs en Nigeriërs dieselfde menseregte verdien, sou dit makliker wees as ʼn enkele globale regering hierdie regte waarborg.”
Globalisme word imperialisme
Die groot probleem met Harari en sy aanhangers in die Europese Unie en onder die (vreemd genaamde) neokonserwatiewes in die VSA, is dat globalisme imperialisme die einde van vryheid en demokrasie vereis. Globalisme kan nie tot stand kom as dit nie deur die inperking van demokrasie en vryheid afgedwing word nie.
Die Harvard-professor Samuel Huntington reken dat die globaliste ʼn klein maar invloedryke minderheid is. Hy noem hulle die “Davos people” na aanleiding van die jaarlikse byeenkoms van die globale elite in Davos.
Huntington verwys na hulle as die sogenaamde gouekraag-kosmokrate (“gold-collar cosmocrats”) wat min behoefte het aan nasionale lojaliteit, landsgrense as struikelblokke beskou wat gelukkig aan die verdwyn is, en wat nasionale regerings beskou as oorblyfsels van die verlede met die enigste nuttige funksie om die elite se globale bedrywighede te vergemaklik.
Demokratiese opstand
Die vraag is wat die onderliggende redes vir hierdie grondverskuiwing is.
Die oppervlakkige ontledings wat die nuwe konserwatiewes vyandig probeer afskryf en as verregse rassiste en ongeskoolde dommes bespotlik maak, vuur eerder die momentum aan. Baie kiesers voel reeds dat die liberale elite beterweterig op hulle neersien en hulle net vir stemvee misbruik. Dit help ook nie om “populistiese” leiers wat net sê wat mense dink te verwyt nie. Hierdie leiers ry net die golf; hulle het dit nie geskep nie.
Die kort antwoord is dat dit grootliks ʼn demokratiese opstand van gewone kiesers teen die gevestigde magsorde se globalistiese beleidsrigtings is. Huntington het hierdie opstand al in 2004 in sy boek Who Are We? voorsien.
Verdeling
Hy het gewaarsku dat Westerse elites gevaarlik uit voeling raak met die publiek, veral waar dit by sake soos patriotisme, identiteit en buitelandse beleid kom. Volgens hom word die publiek veral gekwel deur persoonlike veiligheid en gemeenskapsbelange soos taal, kultuur, godsdiens en nasionale identiteit. Daarteenoor staan die elite beleidsrigtings voor soos globalisering, oop grense, massamigrasie, liberale sosiale waardes en die belange van nie-Westerse minderhede in Westerse state.
Die publiek se Westerse patriotisme staan dus teenoor die elite se liberale internasionalisme. Die liberale elite is klein, maar magtig, vanweë hul oorverteenwoordiging in die regerende klasse, die media, onder die sake-elite en in die kunste. Hierdie gedenasionaliseerde elite sien hulself as wêreldburgers. Hulle waardes en gedrag verskil skerp van die patriotisme en nasionale identifikasie van die breër publiek. Huntington het die groeiende gaping tussen die groepe gesien as die oorsaak vir die kommerwekkende afname van vertroue in demokratiese instellings. Daarom het hy gewaarsku teen die geneigdheid van die politieke klasse om die breë publiek se voorkeur vir landsbelang, identiteit en kultuur te ignoreer of te minag.
Woede
Die kloof tussen die heersende liberale internasionalistiese gesagsorde en die patriotiese Westerse publiek het mettertyd té groot geword. ʼn Diep ontevredenheid en selfs woede het ontstaan. ʼn Groeiende deel van die publiek voel dat die politici net hul eie belang dien, dat die media hulle wil manipuleer, dat politieke korrektheid wil voorskryf wat hulle mag dink en sê, en dat die globale ekonomie hulle verarm. In die VSA het mense boonop begin voel dat hul kinders misbruik word om in verafgeleë oorloë te gaan veg ter wille van die elite se politieke doelwitte in plaas van nasionale belang.
Die gevolge kan nou gesien word in ʼn Westers-wye demokratiese opstand teen die gesagsorde se liberale agenda. Die publiek vind aanklank by regse partye se standpunt dat die elite eerder internasionale as hul eie nasionale belange dien, dat oop grense en grootskaalse immigrasie hul lewenswyse bedreig en dat hul heersers Westerse waardes ter wille van internasionalisme opoffer. Die kwessie van massamigrasie staan sentraal in hierdie opstand omdat mense voel dat niemand ooit demokraties daarvoor gestem het nie, maar dat die elite dit sonder mandaat afgedwing het. Brexit, die kontinentwye swaai na regs in Europa en die Republikeinse oorwinnings in die VSA is die politieke wraak op die internasionalistiese elite in die politiek, die staatsburokrasie en die media.
Luister na kiesers
Die vraag is: Wat gaan volgende gebeur?
Dit is duidelik dat die media en die politieke gesagsorde se geloofwaardigheid ʼn ernstige knou gekry het. Voorheen betroubare meningspeilings was skouspelagtig verkeerd met Brexit ʼn paar jaar gelede, moontlik omdat die elite onbewus hul eie menings probeer weerspieël of hulself begin glo het. Die liberale internasionaliste sal die demokratiese wil van die Westerse publiek moet begin respekteer as hulle nie opsy gevee wil word nie. Die beledigende verwysings na “verregse, ondemokratiese populiste” waarmee die elite konserwatiewe politici beplak, gaan die woede en vervreemding net vererger.
Die politieke klasse sal die ondenkbare moet doen: Hulle sal na hul kiesers se drome en vrese moet begin luister en hul demokratiese wil moet uitvoer as hulle nie uitgeskop wil word nie.
Dieselfde geld vir die media wat met politieke preke te veel aan hul gebruikers wil voorskryf in plaas van om hulle gebalanseerd in te lig en te respekteer. Die globalistiese media se probleem is dat hulle hul monopolie op inligting en meningsvorming verloor het vanweë die demokratisering van die media danksy sosiale media en vanweë sakereuse soos Elon Musk wat X gekoop het om spraakvryheid te verskans.
Horisontale bondgenootskap
Opkomende konserwatiewe politici dink reeds aan ʼn soort “horisontale bondgenootskap” van lande en gemeenskappe wat dieselfde waardes aanhang. Dit staan teenoor die “vertikale verdeling” tussen mededingende magsblokke, soos in die ou en nuwe Koue Oorlog. Hulle glo dit kan politieke, kulturele en godsdienstige grense oorspan en wêreldvrede en die internasionale ekonomie bevorder. So kan die VSA, konserwatiewe Europese lande, en selfs lande soos Indië en China met mekaar saamwerk sonder die verwaande aandrang dat hulle liberale Westerse waardes moet aanvaar.
Politieke leiers in die Weste sal moet kennis neem dat die wêreld dalk onder hul neuse verander. Die Westerse liberale elite se projek om die “wêreld soos hul lande te maak en hul lande soos die wêreld”, kan homself op die rotse van die openbare mening te pletter loop.
Gewone Westerlinge begeer eerder ʼn besadigde Westerse herlewing as liberale Westerse oorheersing of die self-aftakeling van die Westerse kultuur. Die elite stel hul liberale ideologie voorop; die publiek stel hul Westerse kultuur voorop. Die publiek is kwaad omdat hulle voel dat die massas immigrante net die voordele van die Westerse kultuur wil geniet, maar nie wil verwesters nie en eerder hul eie kulture op al groter wordende eilande wil voortsit en die Weste wil afbreek.
Suid-Afrika en Afrikaners
Hierdie verdelingslyne het na Suid-Afrika oorgespoel. Dit kan gesien word in die klein maar invloedryke groepie “kommentators”, wat danksy hul toegang tot die media die selfvertroue het om Afrikaners te probeer “ontbind” en by die meerderheid in te lyf.
Hoewel hulle die ANC se korrupsie en swak regering soms hewig kritiseer, ondersteun hulle die onderliggende beleid wat dit veroorsaak.
Daarom bly dit noodsaaklik dat Afrikaners nie probeer oorheers nie, maar oorleef en herleef deur die kulturele infrastruktuur te bou om dit moontlik te maak, en dan saam met ander gemeenskappe te werk in ʼn gees van wedersydse erkenning en respek. Dít is ʼn voorvereiste vir ware vryheid en demokrasie vir almal.
Geskryf deur Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit Beweging.
Die afgelope paar maande word daar vreeslik óór Solidariteit gepraat, maar min mét Solidariteit. Allerhande bordjies word om ons nekke gehang. Strooipoppe word opgerig, wat die slimjanne dan self afskiet.
Ons word só beskryf dat ek onsself skaars herken: Regses, rassiste, Trump-pionne en selfs Suid-Afrika-haters!
Kom ons sê dit sommer in gewone taal: Hier by Solidariteit hou ons niks van die ANC nie, maar ons is lief vir die land. Soos Flip Buys sê: “Ons verlang nie terug na die verlede onder die NP-regering nie, maar ons is ook nie positief oor die toekoms onder die ANC-regering nie.”
Ons is egter toekomsmense. Ons dink geslagmatig. Die instellings wat ons bou is daarop gemik om jongmense te help om ʼn toekoms te skep. Die laaste ding wat ons is, is slagoffers. Ons ontken nie die onreg wat met ons mense gebeur nie, maar ons maak planne.
Ons is gelowige mense. Ons glo aan woorde soos roeping, werk en verantwoordelikheid. Ons glo almal wat wil werk, moet kan werk en hul volle potensiaal bereik. Ons primêre fokus is mense se werk, want werk bied sekuriteit vir soveel ander aspekte van die lewe.
Ons lede is meestal werkende mense. Hulle is gewone mense en baie van hulle werk dikwels in moeilike omstandighede. Vir jare reeds werk hulle op die werksvloer saam met mense van verskillende agtergronde. Die meesterverhaal dat hulle hulself wil isoleer, is onsin.
Oor die jare heen het Solidariteit saam met ander vakbonde gewerk en ons het tot vandag toe samewerkingsooreenkomste met hierdie vakbonde in verskeie bedrywe. Ons ken van saamwerk.
Ons lede ken die werklikhede en uitdagings van die land baie beter as baie kommentators en ontleders. Hulle weet van diskriminasie. Daarom verwerp ons die regering se rasmalheid. Dit diskrimineer daagliks teen ons mense in werksplekke reg oor die land en is eenvoudig boos.
Hierdie beleide verryk ʼn klein elite en vernietig die ekonomie en werksgeleenthede, met vaardighede wat uitvloei. Ons verwerping van rasbeleid het niks daarmee te doen dat ons nie swart mense wil sien vorder nie. Inteendeel, die wette doen juis die teenoorgestelde. Dit is die groot leuen van ons tyd.
Rasmalheid beperk handel. ʼn Land soos die VSA sien dit as ʼn handelsbeperking en Europese lande toenemend ook. Wanneer ons die regering aanspoor om dit vir maatskappye moontlik te maak om internasionaal handel te dryf, doen ons dit omdat ons positief is oor groei in die land.
Ons kyk nie neer op enigiemand nie en ons glo nie in meerderwaardigheid nie. Ons het ʼn afkeer van rassemeerderwaardigheid. Hier by ons loop daar nie rassiste rond nie. Dit is in elk geval nie wat die Bybel ons leer nie.
Ons glo aan die vrye mark, omdat dit die beste stelsel is om welvaart en werk te skep. Ons hou nie van sosialiste wat ʼn utopie wil bou, maar ʼn geskiedenis van smart nalaat nie. Ons hou ook nie van uitbuiters wat onder die vaandel van die vrye mark skuil nie.
Die kernpilaar van die vrye mark is eiendomsreg. Wanneer ons vir eiendomsreg opstaan, doen ons dit omdat ons vir die mark en vir welvaartskepping opstaan.
Wanneer ons met die Amerikaners praat, tree ons in vir die land ten spyte van die regering. Die regering het sy belangrikste handelsvennoot vervreem. Ons tree in vir Agoa omdat dit goed is vir die ekonomie en vir groei. Ons vra nooit dat die land op enige manier gestraf word nie.
Ons soek oplossings vir Suid-Afrika, nie vir die VSA nie, want dit is waar ons lede leef en werk. Ons versprei geen waninligting nie en talle mediahuise moes reeds om verskoning vra vir hul valse bewerings dat ons waninligting in die VSA versprei het. Wat ons doen sal altyd daarop gemik wees om die situasie in die land in die algemeen en vir ons lede in besonder te verbeter.
Ons is lief vir ons taal, kultuur en gemeenskap. Om vir iets te wees, mag egter nooit beteken dat jy teen ander is nie. Ons sien Afrikaners nie as een of ander uitverkorene nie, maar as deel van Suid-Afrika se groot verskeidenheid.
Ons glo baie sterk aan moedertaalonderrig. Ons sien Bela as boos en as ʼn aanval op ons siel. Ons glo jy mag aan jou eie kant wees, maar nie net aan jou eie kant nie. Ons neem self verantwoordelikheid en bou. Baie van wat ons aanpak is ook ten bate van die land en tot voordeel van mense veel wyer as ons eie gemeenskap.
Ons gaan nie ons kinders se toekoms aan die staat oorlaat nie. Daarom sê ons: “Ons sal self”. Ons sê dit nie net nie, ons doen dit. Ons bou letterlik dat die stof staan. Ons glo nie dat die staat jou toekoms moet beskik nie; ons glo ʼn gemeenskap moet dit self beskik. Ons glo aan minder staatsbetrokkenheid en meer privaat- en gemeenskapsinisiatief. Dit is die beginsel agter ons stryd teen die staat se planne om ons gesondheidstelsel te kaap.
Ons glo aan gemeenskapsfederalisme. Dit staan teenoor staatsentralisme. Dit beteken bloot dat gemeenskappe besluite op die laagste moontlike vlak moet kan neem. Ons gaan nêrens heen nie. Ons hoort hier. Ons is van Afrika, en ons taal en volk se naam is na Afrika vernoem. Die ANC en wie ook al sal maar daarmee moet vrede maak. Ons is hier om te bly.
Dus, mense wat strooipoppe van meerderwaardigheid, rassisme, dislojaliteit, slagofferskap, uitverkorenheid, waninligting, verraad en ander booshede oprig: Julle praat twak. Moenie ons oordeel op grond van wat julle van ons gemaak het nie, maar op grond van wie ons is en wat ons doen.
Geskryf deur Dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit.
Deur Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit Beweging
Foto bloot ter illustrasie. (Foto: Duncan Kidd/Unsplash)
“Europa moet voorberei vir ʼn oorlog op ʼn skaal wat ons grootouers en húlle ouers moes deurmaak. Rusland het oorlog teruggebring na Europa,” het Mark Rutte, Navo se hoof in Desember gesê, met verwysing na die Eerste- en Tweede Wêreldoorloë. Hierdie skokkende waarskuwing van Rutte is opgevolg deur soortgelyke waarskuwings oor die gevaar van ʼn kontinentale oorlog teen Rusland deur die Duitste kanselier, Friedrich Merz, die Duitse minister van verdediging, Boris Pistorius, Navo se militêre hoof, admiraal Rob Bauer, asook senior leiers van Brittanje, Pole, Swede en Noorweë.
Hoewel Rusland se konvensionele magte nie sterk genoeg is om teen die hele Navo te veg nie, is daar drie faktore wat die Europeërs slapelose nagte gee:
die eerste is dat die Amerikaanse regering wil hê dat Europa vir sy eie veiligheid moet sorg, omdat die VSA op China wil fokus;
dat Europa nie kan kers vashou by die Russiese militêre massaproduksie nie; en
dat die Russe die wêreld se grootste kernarsenaal het, en hulle militêre doktrine die gebruik daarvan onder bepaalde voorwaardes insluit.
Die skrikwekkende waarskuwing van die kernfisikus Albert Einstein doem weer voor die mensdom op: “As daar ʼn Derde Wêreldoorlog is, sal die vierde een met stokke en klippe gevoer moet word.” Einstein het natuurlik bedoel dat ʼn volgende globale oorlog die wêreld kan vernietig.
Oekraïne
Militêre kenners beskou die oorlog in Oekraïne as die gevaarlikste internasionale konflik sedert die Kubaanse Missielkrisis van 1962. Die gevaar bestaan dat dit kan eskaleer tot ʼn grootskaalse Europese oorlog, wat taktiese kernwapens kan insluit. Die belangrikste elemente van só ʼn nagmerrie is reeds teenwoordig, en die toestand herinner aan die aanloop tot die Eerste Wêreldoorlog. Dit is onder meer:
twee kante met onversoenbare standpunte wat elkeen sterk in sy saak glo;
geen formele vredesonderhandelings nie, en beide magte wat veg vir ʼn militêre oorwinning;
beide kante wat hulle doelwitte sedert die aanvang van die oorlog geëskaleer het;
dis nie net ʼn streekskonflik nie – verskeie groot moondhede met kernwapens is betrokke; en
die alliansiestelsel vergroot die kanse op ʼn groter oorlog, omdat ʼn “aanval op een as ʼn aanval op almal” beskou word.
Die geskiedenis van oorlog wys dat ʼn betreklik beperkte konflik tussen twee lande maklik na ʼn groter oorlog tussen grootmoondhede kan uitbrei. ʼn Toepaslike voorbeeld is die Krim-oorlog van die 1850’s tussen Rusland aan die een kant, en Brittanje, Frankryk, Turkye en Sardinië aan die ander kant.
Prof. Shepard Clough, professor in geskiedenis aan die Universiteit van Columbia, het die aanloop tot hierdie oorlog soos volg beskryf:
“The war was not the result of a calculated plan, nor even of hasty last-minute decisions made under stress. It was the consequence of more than two years of fatal blundering in slow-motion by inept statesmen who had months to reflect upon the actions they took. It arose from [some leaders’] search for prestige; the competing quest for control over the Straits; the mutual naïve miscalculation of the probable reactions of other powers; the failure of those powers to make their positions clear; and the pressure of public opinion in all countries at crucial moments.”
Hierdie woorde geld ook vir die huidige oorlog, omdat daar ʼn baie lang aanloop tot hierdie tragiese gebeure was waartydens dit voorkom moes word.
Doelwitte verander
Die Russe se doelwit was aanvanklik om te keer dat Oekraïne by Navo se militêre bondgenootskap aansluit. Dit sou uit die Russiese oogpunt ʼn “regstreekse gevaar vir Russiese veiligheid” word, in die woorde van president Wladimir Poetin.
Die Russe het hierdie doelwit nou geëskaleer tot ʼn militêre oorwinning en die besetting van grondgebied, veral in die Ooste waar daar ʼn groot aantal Russe woon.
Navo het aanvanklik net beoog om Oekraïne by te staan om ʼn Russiese oorwinning te keer en om ʼn gunstige vredesooreenkoms te help verseker. Intussen het die Weste se doelwit egter ook geëskaleer tot ʼn miltêre oorwinning en die uitskakeling van Rusland as ʼn groot moondheid.
Daar is normaalweg drie roetes na grootskaalse eskalasie wat deel van die dinamika van oorlog is:
Een of albei kante eskaleer die oorlog om te wen.
Een of albei kante eskaleer die oorlog om ʼn nederlaag te verhoed.
Die oorlog eskaleer onbedoeld, bv. as gevolg van ʼn onvoorsiene gebeurtenis wat tipies is van oorloë.
Verdedig na aanval
Die Weste het aanvanklik verdedigende wapens aan Oekraïne verskaf, soos tenks en lugverdedigingswapens. Nadat hulle doelwit na ʼn militêre oorwinning verander het, is groot hoeveelhede moderne aanvalswapens aan Oekraïne gestuur.
Die Amerikaanse staatsman, Henry Kissinger, se waarskuwende woorde oor die foute met die aanloop tot die Eerste Wêreldoorlog van 1914, is vandag steeds van toepassing:
“They seemed oblivious to the huge casualties of the still relatively recent American Civil War, and expected a short, decisive conflict. It never occurred to them that the failure to make their alliances correspond to rational political objectives, would lead to the destruction of civilization as they knew it. Instead, the Great Powers managed to construct a diplomatic doomsday machine, though they were unaware of what they had done.”
Die Eerste Wêreldoorlog is ook ʼn les dat goeie bedoelings tot verskriklike uitkomste kan lei. Soos die Amerikaanse denker, Thomas Sowell, dit gestel het: “The First World War […] was said to be a war ‘to make the word safe for democracy.’ What it actually led to was the replacement of despotic dynasties by totalitarian dictatorships that were far worse”.
Een skoot, drie oorloë
Die moord op die Oostenrykse kroonprins, Frans Ferdinand, deur ʼn jeugdige Serwiese sluipmoordenaar op 28 Junie 1914, het ʼn ketting van gebeure aan die gang gesit. Dit het uiteindelik tot twee wêreldoorloë gelei waarin daar saam sowat 100 miloen mense gesterf het, en daarna die Koue Oorlog tussen Oos en Wes. Die einde van een oorlog het in die geskiedenis dikwels net as aanleiding tot die volgende gedien. Só het die verdrukkende vredesooreenkoms van die Eerste Wêreldoorlog ʼn bepalende rol in die ontstaan van die Tweede Wêreldoorlog gespeel. Daarna het die einde van hierdie oorlog weer die aanvang van die gevaarlike Koue Oorlog gemerk, wat die wêreld vir dekades in twee magsblokke verdeel het wat mekaar oor kernwapens aangegluur het.
Kernwapens
Die vraag is onder watter omstandighede een van die twee kante kernwapens sal aanwend. Die Weste maak gebruik hul volle arsenaal van ekonomiese en diplomatieke magsmiddele, en verskaf grootskaalse wapens en finansiële bystand aan Oekraïne, sonder om troepe te stuur
Uit die uitsprake van Westerse leiers blyk dit dat daar vier moontlike beweegredes is waarom die Weste self militêr betrokke kan raak: indien die oorlog lank aanhou; indien daar geen vooruitsig op ʼn diplomatieke oplossing of ʼn Oekraïense oorwinning is nie; indien die ekonomiese koste vir die Weste te hoog raak; of indien hulle desperaat is om die konflik vinnig te beëindig, byvoorbeelduit vrees dat die Chinese die krisis sal gebruik om ‘n aanslag op Taiwan te loods. Indien die Oekraïense leër in gevaar is om te verloor, kan die Weste ook inspring om ʼn nederlaag te voorkom. Die laaste moontlikheid is indien die Oekraïeners Russiese dorpe of stede aanval om ʼn groot Russiese teenreaksie te ontlok wat die Weste by die oorlog kan betrek.
Russiese kernwapens
President Poetin het reeds die strawwe Westerse sanksies as ʼn oorlogsverklaring beskryf, wat uit ʼn Russisese oogpunt die tafel dek vir moontlike kragdadige optrede teen Navo. Die Russiese militêre doktrine maak voorsiening vir omstandighede waaardie Russe kernwapens salaanwend. Dit is:
wanneer die Russe besluit om die vloei van Westerse wapentuig te stop, en dan ʼn Navo-land soos Pole, waardeur die wapens beweeg, aanval;
wanneer Navo-magte self tot die oorlog toetree;
om ʼn Russiese nederlaag te verhoed; en
indien die oorlog te lank en uitgerek raak dat hulle dit ten alle koste wil beëindig.
Die (CIA) neem die gevaar van kernwapens so ernstig op, dat hulle al in 2022 gewaarsku het: “Niemand van ons kan die dreigende gevaar van die gebruik van taktiese kernwapens lig opneem nie.”
Taktiese kernwapens is kleiner wapens om stede of ʼn leër te vernietig, en is nie interkontinentale ballistiese missiele nie. Nogtans kan dit vinnig lei tot ʼn groter eskalasie waar nóg gevaarliker kernwapens gebruik kan word.
Ander moontlikhede
Die gevaar van ʼn eskalasie na kernwapens beteken gelukkig beslis nie dat dit noodwenig gaan gebeur nie. In die verlede was die grusame moontlikheid daarvan genoeg om dit te verhoed. Die Russe het wel reeds verskriklike skade in Oekraïne aangerig, maar was tot dusver baie huiwerig om die oorlog verder te eskaleer. Hulle het nog nie hulle volledige weermag ingestuur, groot getalle soldate opgeroep of ʼn “totale oorlog” verklaar nie.
Die beste afskrikking vir ʼn oorlog bly die lesse van die geskiedenis. Die probleem is dat daar nie oortuigende tekens is dat die hedendaagse wêreldleiers die historiese kennis het om oorloë te verhoed nie. Soos Thomas Sowell dit so treffend stel:
“The monumental tragedies of the 20th century — a world-wide Great Depression, two devastating World Wars, the Holocaust, famines killing millions in the Soviet Union and tens of millions in China — should leave us with a sobering sense of the threats to any society. But this generation’s ignorance of history leaves them free to be frivolous — until the next catastrophe strikes, and catches them completely by surprise.”
Die mensdom kan slegs hoop en bid dat die dreigende gevaar van ʼn eskalerende oorlog, ʼn kragtige aansporing vir die vegtende partye sal wees om voortydig ʼn diplomatieke oplossing te vind. In die praktyk sal ‘n “derde wêreldoorlog” gelukkig nie maklik uitbreek nie, omdat die VSA se militêre mag tans so oorweldigend is dat ander groot moondhede dit nie sommer sal uitdaag nie. Die sleutel tot blywende wêreldvrede was histories tweeledig: afskrikking van vyande, en gerusstelling dat daar nie ‘n aanval teen iemand beplan word nie. Die uitdaging vir die VSA is dus om China byvoorbeeld af te skrik, maar terselfderyd gerus te stel dat hulle nie aangeval sal word nie. Dan is die wêreld ‘n veiliger plek!
Deur Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit Beweging
Flip Buys, Dirk Hermann, Henk Schalekamp en Marthinus Visser.
In die politieke “wittebroodtydperk” van die Mandela-era ná 1994 het die Afrikaanse gemeenskap gevoel dat die stigting van onafhanklike Afrikaanse universiteite onnodig én boonop onmoontlik was. Onnodig, omdat die Grondwet uitdruklik voorsiening gemaak het vir Afrikaanse staatsuniversiteite en omdat daar skynbaar genoeg universiteite in die land was. Tweedens is dit as onmoontlik beskou omdat die stigting van ʼn nuwe universiteit sonder staatshulp eenvoudig te duur sou wees. Onafhanklike universiteite was boonop in Suid-Afrika grotendeels onbekend, anders as in baie ander dele van die wêreld.
Die werklikhede van sogenaamde “radikale transformasie” en ʼn geweldige toename in studentegetalle het egter reeds teen die vroeë 2000’s begin gewys dat ʼn nuwe Afrikaanse universiteit wél nodig was. Die suksesvolle stigting en groei van Akademia het terselfdertyd bewys dat dit inderdaad moontlik is. In Suid-Afrika is dit dikwels juis dít wat op die oog af moontlik lyk, wat in die praktyk onmoontlik word, en andersom: dit wat onmoontlik lyk, blyk tog moontlik wees.
Waarom die Solidariteit Beweging ontstaan het
Daar is twee hoofredes waarom Solidariteit, en later die breër Solidariteit Beweging, in die vroeë 2000’s tot stand gekom het. Eerstens het die stigters voorsien dat ʼn bevrydingsbeweging soos die ANC nie noodwendig ʼn moderne staat suksesvol sou kon regeer nie. Die Chinese wysgeer, Jia Yi, het al reeds twee eeue voor Christus daarop gewys dat die vereistes om ʼn land deur ʼn “struggle” oor te neem, lynreg bots met die vereistes om ʼn land doeltreffend te regeer.
Die tweede rede was omdat ons die ANC se woord gevat het dat hulle steeds ʼn rewolusionêre party is. Sulke partye is in wese sosialistiese sentraliste, en gebruik ʼn grondwetlike demokrasie om vryheid te ondergrawe. Dit sluit bepaald die vryheid in van taal- en kultuurgemeenskappe om besluite oor hulle grondliggende belange te neem en uit te voer. Rewolusionêre partye se regering “deur” die mense, word in die praktyk regering “oor” die mense. Die dienaars word die heersers.
Uitkoms
Die uitkoms van bykans drie dekades van die ANC-regering bevestig ongelukkig hierdie vrese. Die ANC kon nie die land doeltreffend regeer nie en het die demokratiese stelsel misbruik om vryheid te ondergrawe. Dink maar net aan die verwoestende gevolge van die inperking van ekonomiese vryheid – oftewel sakelui se vryheid om hul ondernemings sonder staatsinmenging te bestuur. Dit het ʼn beduidende rol gespeel in dekade lange ekonomiese stagnasie, rekordwerkloosheidsyfers en Suid-Afrika se status as een van die grootste uitvoerders van werkskeppers, belastingbetalers en hoëvlakvaardighede.
Die ANC het die pad van ʼn sogenaamde “ontwikkelingstaat” gevolg, soortgelyk aan die model wat onder meer in kommunistiese China toegepas is, waar staatsentiteite die ekonomie moes dryf. Die gevolge vir Suid-Afrikaanse staatsinstellings soos Eskom, Transnet, die Poskantoor en Denel is welbekend – om nie eens te praat van die verval van munisipaliteite en ander dele van die staatsdiens nie. Suid-Afrika moes eerder ʼn “ontwikkelingsamelewing” geword het, soos deur verskeie senior sakelui voorgestel, met restourasie eerder as transformasie as nasionale rigtingwyser.
Bevrydingsbewegings wat aan bewind kom, eindig dikwels in armoede en onderdrukking omdat hulle in die praktyk meer “gelykheidsbewegings” as vryheidsbewegings is. Hulle gebruik staatsmag om gelyke uitkomste af te dwing, met die gevolg dat individuele vryheid en algemene voorspoed skade ly. Die prosedurele vorm van demokrasie, soos gereelde verkiesings, bly staan, maar vryheid as die kern van demokrasie word ondermyn.
Daarby is wit Suid-Afrikaners se politieke, ekonomiese en kulturele vryhede nie deel van die ANC se toekomsvisie nie. In die nuutste (2025) weergawe van die ANC se “Strategy and Tactics”-dokument word die land steeds beskryf asof dit in die 1980’s vasgevang is. Wit mense word wel as deel van die samelewing geduld, maar is in werklikheid tweedeklasburgers oor wie se belange die regering min besorgdheid toon: “Die hoofdoel van ons vryheidstryd bly die bereiking van politieke- en ekonomiese vryheid van die onderdruktes – Afrikane in besonder en swart mense in die algemeen, binne ʼn samelewing waarvan die wit minderheid onlosmaaklik deel is.”
Daarom bly dit belangrik dat ons na ons eie belange omsien, waarvan ʼn wêreldklas Afrikaanse universiteit ʼn belangrike deel uitmaak.
Universiteite
Volgens denkers soos die Keniaan Ali Mazrui het universiteite in postkoloniale Afrika tipies deur agt fases beweeg:
Massifikasie deur “toegang vir almal”, dikwels via gratis studies
Kultuur van “slaag vir almal”
Sogenaamde “dekolonisering” van instellings
Aantasting van universiteitsoutonomie, akademiese vryheid en standaarde
Finansiële druk weens massifikasie en krimpende begrotings
Studente- en dosente-onrus
Toenemende regeringsbeheer
Opkoms van privaat universiteite wat staatsuniversiteite begin verbysteek
Die nuwe Akademia-kampus in wording.
Ekostelsel
Die strategiese uitdaging vir die Solidariteit Beweging was om volhoubare “staatsdienste” te lewer sonder staatsinkomste. Daarom moes ons eers stelselmatig ʼn omvattende kulturele ekostelsel bou, wat ons in staat sou stel om ʼn universiteit op te rig. Die gemeenskap moet eers die universiteit help voordat die universiteit die gemeenskap kan help.
Die beginpunt was om Solidariteit as ʼn “80%-organisasie” te stig uit verskeie Afrikaanse vakbonde, waarvan die eertydse MWU die bekendste was. ʼn “80%-organisasie verwys daarna dat die 80% middelgroep daarin moes tuisvoel, sonder die twee uiterste kante van die spektrum. Ons wou wegkom van die mislukte historiese verdelingslyne wat soveel skade aan Afrikaners én die land gedoen het.
Die volgende stappe was om binne Solidariteit ʼn Boufonds en Opleidingsfonds te stig, omdat gewone ledegeld vir lededienste bedoel was, en ook nie naastenby voldoende sou wees om ʼn universiteit te finansier nie.
Die derde stap was om die Solidariteit Helpende Hand te begin, om armoede wat ontstaan het as gevolg van die nuwe rassewette, die reuse-afskalings ná 1994 en die ekonomiese stagnasie teen te werk. Vierdens is die Helpende Hand Studietrust gestig om studielenings aan verdienstelike jongmense toe te ken sodat hulle kan studeer. Die hele idee is dat elke geslag die volgende geslag moet help om te studeer, en dat hulle daardie studiehulp wat aan hulle verleen is terugbetaal sodat die daaropvolgende geslag ook kan studeer. Die sukses van die Helpende Hand Studietrust is dat die terugbetalingskoers ʼn allemintige 99% is. Dit stel die Trust in staat om hierdie jaar sowat 1 200 studente met meer as R70 miljoen se studiehulp by te staan. Grootskaalse studiehulp is ʼn voorwaarde vir ʼn universiteit wat nie staatsfondse ontvang nie, anders kan net ʼn ryk elitegroep dit bekostig.
Die vyfde blokkie van die kulturele legkaart was die stigting van ʼn landswye netwerk van “Ons Winkels” – tweedehandse winkels onder die vleuel van die Helpende Hand. Die winste wat in hierdie winkels gemaak word, word in elke winkel se gebied aangewend vir maatskaplike dienste, en om deur die Studietrust jongmense van die omgewing te laat studeer.
Die Solidariteit Beleggingsmaatskappy (SBM) was die sesde stap in die ekostelsel. Die sewende stap was om onder die SBM-sambreel ʼn finansiëledienstemaatskappy te stig, waarvan die belang wat in die Afrikaanse versekeraar Virseker gehou word, die bekendste is. Die opbrengs van die Virseker Trust gaan vir Afrikaanse onderwys en opleiding, en word na Akademia, die Helpende Hand Studietrust en die Skoleondersteuningsentrum gekanaliseer.
Die agtste blokkie was die stigting van ʼn eiendomsmaatskappy, wat later tot Kanton Beleggings uitgebrei het. Kanton is ʼn eiendomsbeleggingsmaatskappy, en is ʼn vennootskap tussen kultuur en kapitaal waarin privaat beleggers belê vir ʼn wins én ʼn kulturele dividend. Kanton het al verskeie suksesvolle projekte ontwikkel, waarvan die bou van die wêreldklas Sol-Tech-kampus met hul koshuise die bekendste is. SBM bied, deur sy finansiëledienstemaatskappy, ook rentedraende lenings vir studente wat nie vir die Helpende Hand Studietrust se rentevrye studielenings kwalifiseer nie.
Die negende blokkie was die stigting van die Skoleondersteuningsentrum (SOS), wat ten doel het om wêreldklas Afrikaanse onderwys te bevorder. Die rede hiervoor is dat goeie onderrig op skool ʼn voorvereiste vir goeie naskoolse onderrig is. Die SOS bedryf talle projekte, soos die gewilde Wolkskool, en het ook verskeie vakverenigings, soos die Vereniging vir Afrikaanse Wiskunde-onderwysers, wat voortgesette opleiding vir Wiskunde-onderwysers aanbied. Benewens ondersteuning aan Afrikaanse openbare skole, werk die SOS ook aan nuwe oplossings vir onderwys in Afrikaans.
Die tiende blokkie om die kulturele legkaart te voltooi, was die stigting van Akademia, vernoem na die eerste universiteit in die Westerse wêreld, Plato se Akademia wat in 387 voor Christus in Atene gestig is. Die bekende Aristoteles, leermeester van Alexander die Grote, het daar Wiskunde, Filosofie en Politiek studeer. Akademia sluit aan by die klassieke tradisie, en is gegrond op wêreldklas-opleiding en ook die breër vorming en toerusting van studente op ʼn Christelike grondslag. Akademia is ʼn nuwe universiteit wat 15 jaar gelede begin is, maar is op ou en tydlose fondamente gebou, om jongmense vir die toekoms toe te rus.
Eksterne ekostelsel
Die sukses van Akademia word nie net deur hierdie “interne” ekostelsel bepaal nie, maar ook deur ʼn eksterne kulturele ekostelsel, soos goeie skole, toegewyde leerders, betrokke ouers, ʼn helpmekaar-kultuur en werkgewers wat hierdie studente ʼn kans sal gee. Onafhanklike Afrikaanse trusts en sakelui wat die vennootskap tussen kultuur en kapitaal steun, speel ook ʼn onontbeerlike rol. Die feit dat Sol-Tech se studente reeds so gesog in die mark is, is ʼn goeie teken dat werkgewers selfs in ʼn tyd van rassewette, graag studente aanstel wat goed opgeleide en gevormde mense is.
Nuwe kampus
Akademia is deur die Solidariteit Beweging begin, maar is ʼn outonome hoëronderwysinstelling wat vir alle Afrikaanse studente oop is. Akademia het hierdie jaar sy eerste satelliet-kampus in Paarl in die Wes-Kaap geopen, en beplan om die huidige vyf fakulteite vinnig verder uit te brei. ʼn Belangrike rede vir Akademia se sukses is die topdosente wat aangestel is om aan ʼn wêreldklas universiteit te bou. Akademia het dus nie van “voor” af nuut begin nie, maar voortgebou op die akademiese werk wat oor baie jare opgebou is. Die afgelope jare is daar ook bande gebou met top- buitelandse universiteite. Akademia verwag hierdie jaar sowat 5 000 studente in totaal. Dit is hoekom nuwe en groter geriewe dringend noodsaaklik geword het. Die volgende stap vorentoe is Kanton Beleggings wat eersdaags begin om ʼn splinternuwe wêreldklas-kampus in die ooste van Pretoria te bou. Die eerste fase gaan sowat R1,8 miljard beloop, en gaan bykans twee jaar neem om te bou. Dit behels nuwe akademiese geboue, koshuise en al die moderne geriewe wat daarmee gepaardgaan. Daar word beoog om die kampus in 2028 in gebruik te neem.
Hierdie kampus is die grootse Afrikaanse bouprojek in baie dekades in Suid-Afrika, en is voorafgegaan deur twee dekades se opbou van hierdie omvattende ekostelsel wat nodig is vir kulturele selfverwesenliking. Hierdie ekostelsel maak ʼn wêreldklas, onafhanklike, klassieke Christelike Afrikaanse hoëronderwysinstelling moontlik. ʼn Taal het ʼn universiteit nodig vir sy voortbestaan, en ʼn universiteit het ʼn taal nodig om werklik wêreldklas te kan wees. Dit wys die sukses van talle mense wat in enkeltalige Afrikaanse universiteite opgelei is, maar wat nou met groot sukses hul kennis in ʼn ander taal toepas. Akademia is wel Afrikaans, maar studente bemeester terselfdertyd Engels om die oorgang na die wêreld van werk makliker te maak.
Hierdie kulturele ekostelsel se onderbou is skeppende vernuwing, gegrond op beproefde waardes. Die onderliggende filosofie is dat elke geslag dit wat hy van sy voorgeslagte gekry het moet bewaar, en dit dan in ʼn beter toestand vir die volgende geslag moet oorgee. Dít is ons Beweging se plegtige onderneming aan ons jongmense! Ons wil help om ʼn toekoms vir jongmense te skep, sodat hulle volhoubaar hier kan woon en werk, en sodoende ʼn blywende bydrae kan lewer tot die welstand van hulle gemeenskap, die land en al sy mense.
*Flip Buys is die voorsitter van die Solidariteit Beweging, en ʼn direksielid van Akademia en Kanton Beleggings.
Die Gemeenskapstrukture-afdeling bestaan tans uit twee mediese ondersteuningsprojekte en drie gemeenskapsentrums, naamlik Ons Plek in die Strand, Derdepoort en Volksrust. Die drie gemeenskapsentrums is gestig om veilige kleuter- en/of naskoolversorging in die onderskeie gemeenskappe beskikbaar te stel. Tans akkommodeer die gemeenskapsentrums altesaam 158 kinders in die onderskeie naskoolsentrums, terwyl Ons Plek in die Strand 9 kleuters en Ons Plek in Volksrust 16 kleuters in die kleuterskool het.
Ons Winkels is Solidariteit Helpende Hand se skenkingswinkels. Daar is bykans 120 winkels landwyd waar lede van die publiek skenkings van tweedehandse goedere – meubels, kombuisware, linne en klere – kan maak. Die winkels ontvang die skenkings en verkoop goeie kwaliteit items teen bekostigbare pryse aan die publiek.
Die Begrond Instituut is ʼn Christelike navorsingsinstituut wat die Afrikaanse taal en kultuur gemeenskap bystaan om Bybelse antwoorde op belangrike lewensvrae te kry.
Wolkskool is ʼn produk van die Skoleondersteuningsentrum (SOS), ʼn niewinsgewende organisasie met ʼn span onderwyskundiges wat ten doel het om gehalte- Afrikaanse onderrig te help verseker. Wolkskool bied ʼn platform waar leerders 24-uur toegang tot video-lesse, vraestelle, werkkaarte met memorandums en aanlyn assessering kan kry.
Kanton Beleggingsmaatskappy
Kanton is ʼn beleggingsmaatskappy vir eiendom wat deur die Solidariteit Beweging gestig is. Die eiendomme van die Solidariteit Beweging dien as basis van die portefeulje wat verder deur ontwikkeling uitgebrei sal word.
Kanton is ʼn vennootskap tussen kultuur en kapitaal en fokus daarop om volhoubare eiendomsoplossings aan instellings in die Afrikaanse gemeenskap teen ʼn goeie opbrengs te voorsien sodat hulle hul doelwitte kan bereik.
Maroela Media is ʼn Afrikaanse internetkuierplek waar jy alles kan lees oor dit wat in jou wêreld saak maak – of jy nou in Suid-Afrika bly of iewers anders woon en deel van die Afrikaanse Maroela-gemeenskap wil wees. Maroela Media se Christelike karakter vorm die kern van sy redaksionele beleid.
AfriForum Uitgewers (previously known as Kraal Uitgewers) is the proud publishing house of the Solidarity Movement and is the home of Afrikaans non-fiction, products related to the Afrikaner’s history, as well as other prime Afrikaans products. The publisher recently shifted its focus and will only publish internal publications of the Solidarity Movement from now on.
Akademia is ’n Christelike hoëronderwysinstelling wat op ’n oop, onbevange en kritiese wyse ’n leidinggewende rol binne die hedendaagse universiteitswese speel.
Akademia streef daarna om ʼn akademiese tuiste te bied waar sowel die denke as die hart gevorm word met die oog op ʼn betekenisvolle en vrye toekoms.
Sol-Tech is ʼn geakkrediteerde, privaat beroepsopleidingskollege wat op Christelike waardes gefundeer is en Afrikaans as onderrigmedium gebruik.
Sol-Tech fokus op beroepsopleiding wat tot die verwerwing van nasionaal erkende, bruikbare kwalifikasies lei. Sol-Tech het dus ten doel om jongmense se toekomsdrome met betrekking tot loopbaanontwikkeling deur doelspesifieke opleiding te verwesenlik.
Die Solidariteit Skoleondersteuningsentrum (SOS) se visie is om die toekoms van Christelike, Afrikaanse onderwys te (help) verseker deur gehalte onderrig wat reeds bestaan in stand te (help) hou, én waar nodig nuut te (help) bou.
Die SOS se doel is om elke skool in ons land waar onderrig in Afrikaans aangebied word, by te staan om in die toekoms steeds onderrig van wêreldgehalte te bly bied en wat tred hou met die nuutste navorsing en internasionale beste praktyke.
SFD is ʼn gemagtigde finansiëledienstemaatskappy wat deel is van die Solidariteit Beweging. Die instelling se visie is om die toekomstige finansiële welstand, finansiële sekerheid en volhoubaarheid van Afrikaanse individue en ondernemings te bevorder. SFD doen dit deur middel van mededingende finansiële dienste en produkte, in Afrikaans en met uitnemende diens vir ʼn groter doel aan te bied.
Geskiedenisfonds
ʼn Fonds wat help om die Afrikanergeskiedenis te bevorder.
Solidariteit Boufonds
ʼn Fonds wat spesifiek ten doel het om Solidariteit se opleidingsinstellings te bou.
Solidariteit Regsfonds
ʼn Fonds om die onregmatige toepassing van regstellende aksie teen te staan.
Solidariteit Jeug berei jongmense voor vir die arbeidsmark, staan op vir hul belange en skakel hulle in by die Netwerk van Werk. Solidariteit Jeug is ʼn instrument om jongmense te help met loopbaankeuses en is ʼn tuiskomplek vir jongmense.
Solidariteit se sentrum vir voortgesette leer is ʼn opleidingsinstelling wat voortgesette professionele ontwikkeling vir professionele persone aanbied. S-leer het ten doel om werkendes met die bereiking van hul loopbaandoelwitte by te staan deur die aanbieding van seminare, kortkursusse, gespreksgeleenthede en e-leer waarin relevante temas aangebied en bespreek word.
DIE HELPENDE HAND STUDIETRUST (HHST) is ʼn inisiatief van Solidariteit Helpende Hand en is ʼn geregistreerde openbare weldaadsorganisasie wat behoeftige Afrikaanse studente se studie moontlik maak deur middel van rentevrye studielenings.
Die HHST administreer tans meer as 200 onafhanklike studiefondse namens verskeie donateurs en het reeds meer as 6 300 behoeftige studente se studie moontlik gemaak met ʼn totaal van R238 miljoen se studiehulp wat verleen is.
De Goede Hoop is ʼn moderne, privaat Afrikaanse studentekoshuis met hoë standaarde. Dit is in Pretoria geleë.
De Goede Hoop bied ʼn tuiste vir dinamiese studente met Christelike waardes en ʼn passie vir Afrikaans; ʼn tuiste waar jy as jongmens in gesonde studentetradisies kan deel en jou studentwees met selfvertroue in Afrikaans kan uitleef.
AfriForum Jeug is die amptelike jeugafdeling van AfriForum, die burgerregte-inisiatief wat deel van die Solidariteit Beweging vorm. AfriForum Jeug berus op Christelike beginsels en ons doel is om selfstandigheid onder jong Afrikaners te bevorder en die realiteite in Suid-Afrika te beïnvloed deur veldtogte aan te pak en aktief vir jongmense se burgerregte standpunt in te neem.
AfriForum Uitgewers (voorheen bekend as Kraal Uitgewers) is die trotse uitgewershuis van die Solidariteit Beweging en is die tuiste van Afrikaanse niefiksie-, Afrikanergeskiedenis- én prima Afrikaanse produkte. Dié uitgewer het onlangs sy fokus verskuif en gaan voortaan slegs interne publikasies van die Solidariteit Beweging publiseer.
AfriForumTV is ʼn digitale platform wat aanlyn en gratis is en visuele inhoud aan lede en nielede bied. Intekenaars kan verskeie kanale in die gemak van hul eie huis op hul televisiestel, rekenaar of selfoon verken deur van die AfriForumTV-app gebruik te maak. AfriForumTV is nóg ʼn kommunikasiestrategie om die publiek bewus te maak van AfriForum se nuus en gebeure, maar ook om vermaak deur films en fiksie- en realiteitsreekse te bied. Hierdie inhoud gaan verskaf word deur AfriForumTV self, instellings binne die Solidariteit Beweging en eksterne inhoudverskaffers.
Solidariteit Helpende Hand fokus op maatskaplike welstand en dié organisasie se groter visie is om oplossings vir die hantering van Afrikanerarmoede te vind.
Solidariteit Helpende Hand se roeping is om armoede deur middel van gemeenskapsontwikkeling op te los. Solidariteit Helpende Hand glo dat mense ʼn verantwoordelikheid teenoor mekaar en teenoor die gemeenskap het.
Solidariteit Helpende Hand is geskoei op die idees van die Afrikaner-Helpmekaarbeweging van 1949 met ʼn besondere fokus op “help”, “saam” en “ons.”
Die Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge (FAK) is reeds in 1929 gestig. Vandag is die FAK steeds dié organisasie wat jou toelaat om kreatief te wees in jou taal en kultuur. Die FAK is ’n toekomsgerigte kultuurorganisasie wat ’n tuiste vir die Afrikaanse taal en kultuur bied en die trotse Afrikanergeskiedenis positief bevorder.
AfriForum is ʼn burgerregte-organisasie wat Afrikaners, Afrikaanssprekende mense en ander minderheidsgroepe in Suid-Afrika mobiliseer en hul regte beskerm.
AfriForum is ʼn nieregeringsorganisasie wat as ʼn niewinsgewende onderneming geregistreer is met die doel om minderhede se regte te beskerm. Terwyl die organisasie volgens die internasionaal erkende beginsel van minderheidsbeskerming funksioneer, fokus AfriForum spesifiek op die regte van Afrikaners as ʼn gemeenskap wat aan die suidpunt van die vasteland woon. Lidmaatskap is nie eksklusief nie en enige persoon wat hom of haar met die inhoud van die organisasies se Burgerregte-manifes vereenselwig, kan by AfriForum aansluit.
